1089 - Ένα μαγικό ταξίδι στον κόσμο των μαθηματικών

Ο καθηγητής David Acheson μας προσκαλεί να ταξιδέψουμε μαζί του στον γοητευτικό κόσμο των μαθηματικών και να επισκεφθούμε τους πιο μαγικούς αριθμούς, τους πιο διασκεδαστικούς γρίφους και τις πιο όμορφες αποδείξεις.

Με την εύθυμη παρουσίασή του, το πάθος και τον ενθουσιασμό του προσκαλεί ακόμη και εκείνους που εξαιτίας ενός καθηγητή, όπως λέει, δικαίως μίσησαν τα μαθηματικά, ενώ δίνει τη δυνατότητα σε όσους δεν έχουν μαθηματική προπαιδεία να κατανοήσουν τους μαθηματικούς χειρισμούς και τη χρησιμότητα των εφαρμογών τους.

Η εικονογράφηση, με γελοιογραφίες, σκίτσα και διαγράμματα που έχει επιλέξει ο ίδιος ο συγγραφέας, συνθέτει ένα ανάγλυφο τοπίο, διευρύνει την αντίληψη και τις γνώσεις του αναγνώστη και τον μαθαίνει πώς να αντλεί ευχαρίστηση από τα μαθηματικά.

Το ταξίδι μας, λοιπόν, ξεκινά με την έκπληξη και το θαυμασμό που ένιωσε ο συγγραφέας όταν, στην ηλικία των δέκα ετών, διάβασε στο περιοδικό I-SPY το « κόλπο του 1.089», έκπληξη η οποία αργότερα τον ώθησε να γίνει μαθηματικός.

Κάνοντας σύντομες στάσεις, περνάμε από τη γεωμετρία, τους πρώτους αριθμούς και τις δευτεροβάθμιες εξισώσεις. Διασχίζουμε με τον Όιλερ τις γέφυρες του Κένιγκσμπεργκ και κατευθυνόμαστε προς το δέντρο του Πέρον και το αναποδογυρισμένο εκκρεμές, προτού επισκεφθούμε το πρόβλημα του Μαλφάτι και τον πάπυρο του Ράιντ.

Καθώς περνάμε από τις άπειρες σειρές και τη σύγκλιση, θαυμάζουμε τις κηλίδες της λεοπάρδαλης και την υποκυκλοειδή καμπύλη. Κάνουμε μια στάση για να γευματίσουμε από την οικονομικότερη κονσέρβα συζητώντας με τον Λόρεντς για το χάος και τη δυναμική των πληθυσμών, και συνεχίζουμε το ταξίδι μας προσπαθώντας να προβλέψουμε τον καιρό και, με τη βοήθεια του αριθμού e, να κατανοήσουμε τους τόκους και τα επιτόκια.

Τελικός προορισμός το «ινδικό κόλπο με το σκοινί» και η μαγική σχέση των αριθμών e, i και π.

Είτε είστε πολύ νέος είτε πολύ γέρος, ή κάπου ανάμεσα, είτε είστε στο σχολείο είτε στο πανεπιστήμιο, ή σε κανένα από τα δύο, είτε κρατάτε ένα μολύβι στα χέρια σας είτε ένα τζιν-τόνικ... επιβιβαστείτε στο Εξπρές των Μαθηματικών και ετοιμαστείτε για ένα συναρπαστικό ταξίδι!

Το Μυθιστόρημα του Ξενοφώντα: Παρασκευή 8 Απριλίου

Το Μυθιστόρημα του Ξενοφώντα είναι το μυθιστόρημα της εποχής που ο ελληνικός κόσμος πνέει τα λοίσθια. Οι πόλεις επιδίδονται σ’ έναν ασταμάτητο πόλεμο μεταξύ τους, ο Πέρσης βασιλιάς παρακολουθεί και παρεμβαίνει, και η Ιστορία εγκυμονεί.

Στην ηττημένη Αθήνα του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο Σωκράτης καταδικάζεται σε θάνατο και μερικά από τα καλύτερα παιδιά της αναρωτιούνται για την αξία της δημοκρατίας, της μεγάλης εφεύρεσης του προηγούμενου αιώνα. Ο Πλάτων ιδρύει την Ακαδημία, ενώ ο Ξενοφών παίρνει τη δική του μοναχική πορεία. Ωραίος σαν τον Αλκιβιάδη, γόνος της παλιάς καλής Αθήνας, θα γίνει μισθοφόρος του Κύρου πριν τον εξορίσουν οι συμπολίτες του κατηγορώντας τον για φιλολακωνισμό. Το υπόλοιπο της ζωής του θα το περάσει εξόριστος στην Πελοπόννησο, γράφοντας ένα έργο που κατάφερε να φτάσει ακέραιο ως τις μέρες μας. Κι αυτό μοιάζει με θαύμα: χωρίς φιλοσοφική σχολή να τον υποστηρίζει, χωρίς μαθητές να φροντίζουν για την υστεροφημία του, ελλειμματικός φιλόσοφος κατά πολλούς, μειονεκτικός ιστορικός κατ’ άλλους, ο Ξενοφών κατόρθωσε να διασχίσει τους αιώνες και να φτάσει ως το δικό μας παρόν αρθρώνοντας τον μοναχικό του λόγο, διεκδικώντας την ειλικρίνεια αυτής της μοναξιάς που τον κάνει να μοιάζει παράξενα σύγχρονός μας.

«Αυτό που με γοήτευσε περισσότερο στην προσωπικότητα του Ξενοφώντα και με κάνει να τον αισθάνομαι σύγχρονό μας είναι οι αντιφάσεις του, η μοναχικότητά του», λέει ο συγγραφέας Τάκης Θεοδωρόπουλος. «Όσο για την εποχή του, είναι η εποχή της παρακμής του ελληνικού κόσμου, κι αυτοί οι άνθρωποι έζησαν την πρώτη μεγάλη κρίση της Δημοκρατίας. Δεν με ενδιαφέρει μονάχα ο αρχαίος κόσμος, η δύναμή του και η αδυναμία του, αλλά και η σχέση του με τον δικό μας κόσμο».

Παρασκευή 11 Μαρτίου 2011 (ώρα 20.30) Βιρτζίνια Γουλφ (1929) Ένα δικό σου δωμάτιο (A Room of One’s Own)

Το Ένα δικό σου δωμάτιο (1929) θεωρείται από τη σύγχρονη κριτική όχι άδικα ως η πιο σημαντική συνεισφορά της Γουλφ στη λογοτεχνική κριτική και θεωρία. Το βιβλίο αυτό αποτελεί ορόσημο στο ζήτημα της γυναικείας χειραφέτησης και βασικό σημείο αναφοράς σε κάθε σύγχρονη συζήτηση σχετικά με το φεμινισμό, το κοινωνικό φύλο, τη σεξουαλικότητα, την εκπαίδευση, την πατριαρχία, τη λογοτεχνία.

Τι μπορεί όμως να σημαίνει σήμερα η τολμηρή αξίωση της Γουλφ πως «για να γράψει μια γυναίκα πρέπει να έχει λεφτά και ένα δικό της δωμάτιο»; Άραγε ποιο περιεχόμενο μπορεί να έχουν όροι, όπως «γυναικείος λόγος», «γυναικεία γραφή», «φύλο», «δικαίωμα στην εκπαίδευση»; Τι κοινό μπορεί να έχει ο τραγουδιστής Morrissey με τη Γουλφ; Αυτά και άλλα παρόμοια θα συζητήσουμε την Παρασκευή 11 Μαρτίου στις 20.30 στο φιλόξενο χώρο της Πολιτιστικής Κίνησης Ν. Ροδόπης διαβάζοντας το Ένα δικό σου δωμάτιο της Βιρτζίνια Γουλφ.

X.M.

Ο Μπόρχες κι εγώ

Την Παρασκευή 18 Φεβρουαρίου στις 20:30 στο χώρο της Πολιτιστικής Κίνησης Ροδόπης θα γίνει παρουσίαση του έργου του Μπόρχες, του μεγαλύτερου Αργεντίνου συγγραφέα του 20ου αιώνα. Για όσους ενδιαφέρονται να πλησιάσουν τον ιδιόμορφο κόσμο του Μπόρχες μπορούν να διαβάσουν τα άπαντα πεζά του (εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα). Στην παρουσίαση θα δοθεί έμφαση σε τέσσερα διηγήματα - πεζά (Η βιβλιοθήκη της Βαβέλ, O κήπος με τα διακλαδωτά μονοπάτια, Ο Μπόρχες κι εγώ, Argumentum Ornithologicum), αλλά παράλληλα θα αναλυθεί το λογοτεχνικό του ύφος. Τέλος, θα αναζητηθεί η διασύνδεση των κειμένων του με τις θετικές επιστήμες.

Διαβάζω από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

Μπόρχες σημαίνει, για τα εκατομμύρια των φανατικών του αναγνωστών σε όλο τον κόσμο, ένα σύμπαν δημιουργημένο από την αρχή με τα υλικά που πλάθονται τα όνειρα. Ένα σύμπαν που συγκροτείται από επάλληλους Λαβυρίνθους (που διαφέρουν στις διακλαδώσεις καίτοι ομόκεντροι), ένα σύμπαν Βιβλιοθήκη όπου οι πάντες χάνονται αναζητώντας το Νόημα.

Σ' αυτό το δαιδαλώδες τοπίο των συναρπαστικών του γραπτών -και ιδίως των πεζών κειμένων που συγκεντρώνονται όλα για πρώτη φορά σε ενιαίο τόμο-, η πραγματικότητα είναι μια απάτη, ο ορθός λόγος συνιστά αυθαιρεσία και ό,τι μπορεί να φανταστεί κανείς, είτε έχει ήδη συμβεί είτε επίκειται να συμβεί· στο παιγνιώδες σύμπαν του Μπόρχες, ο ένας είναι γέννημα της φαντασίας κάποιου άλλου και σε μια θεία χρονική στιγμή, σε μια ανύποπτη Επιφάνεια μια ολόκληρη ζωή μπορεί να δικαιωθεί...

Απαντα τα Πεζά του Χόρχε Λουίς Μπόρχες, σ' αυτή τη νέα οριστική έκδοση, από τον επί χρόνια μελετητή και μεταφραστή του έργου του, τον Αχιλλέα Κυριακίδη, επιτρέπουν στον αναγνώστη να διαβάσει το μεγάλο κλασικό συγγραφέα του εικοστού αιώνα με τη μορφή ενός συγκλονιστικού εν πρόοδο χρονικού του σύγχρονου πολιτισμού μας. Ακολουθούν δύο ακόμα τόμοι: Απαντα τα Δοκίμια και Απαντα τα Ποιητικά.

Αλλά, ποιος είναι ο Μπόρχες; Δείτε εδώ!

Ο πυρετός της Ουρμπικάνδης: Το βιβλίο που θα παρουσιαστεί την Παρασκευή 21 Ιανουαρίου

Είναι το όραμα μιας ουτοπιστικής αρχιτεκτονικής που ο ιδιοφυής Φρανσουά Σουίτεν, σ' αυτό το άλμπουμ, οδηγεί στο ακραίο της όριο, τόσο από εικονογραφική όσο και από αφηγηματική άποψη. Σε σενάριο του Μπενουά Πέετερς, ο ΠΥΡΕΤΟΣ ΤΗΣ ΟΥΡΜΠΙΚΑΝΔΗΣ, απ' το 1985 που πρωτοδημοσιεύτηκε στο γαλλικό περιοδικό A SUIVRE, ώς σήμερα, έλαβε επανειλημμένες διακρίσεις στα διεθνή φεστιβάλ, με σημαντικότερη τη βράβευσή του στο φεστιβάλ της Ανγκουλέμ το 1986
σαν το ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΑΛΜΠΟΥΜ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ.

Η μουσική του Πυθαγόρα (Παρασκευή 17 Δεκεμβρίου)

Τα μπλουζ δεν είναι αμερικανική μουσική επινόηση (ούτε και το Πυθαγόρειο Θεώρημα είναι επινόηση του Πυθαγόρα). Ήταν οι αφρικανοί σκλάβοι που έπαιζαν μπλουζ στην Αμερική - οι πρόγονοι αυτών των αφρικανών «μουσικών» χρησιμοποιούσαν, στην πρωτόγονη μουσική τους, τις ίδιες φυσικές νότες που «έπαιζαν» οι Κινέζοι, οι Ινδοί και οι αρχαίοι Έλληνες, χωρίς να έχουν την παραμικρή συνεννόηση για τις «μελωδίες» που απολάμβαναν. Η αρχέγονη μουσική δημιουργούσε ένα ευχάριστο αίσθημα - ο «μουσικός» ένιωθε την ψυχή του να αγαλλιάζει, χωρίς να σκέφτεται το πώς και το γιατί.

Ο πρώτος θνητός που προβληματίστηκε, πριν από 2.600 χρόνια, για ποιο λόγο συμβαίνει κάτι τέτοιο ήταν ο Πυθαγόρας από τη Σάμο. Δεν είχε μουσικές φιλοδοξίες. Όμως, ως φιλόσοφος και μέγας μαθηματικός (στον οποίο αποδόθηκε, το ήδη γνωστό πολύ πριν από αυτόν, ομώνυμο γεωμετρικό θεώρημα), συνειδητοποίησε ότι μόλις χτυπούσε μια χορδή σε συγκεκριμένες υποδιαιρέσεις του μήκους της, παράγονταν αυτές οι «μαγικές» φυσικές νότες. Ο δαιμόνιος μαθηματικός επινόησε μια σχέση που συνέδεε τις νότες με τους αριθμούς.
Οι αριθμοί -η ουσία των μαθηματικών- κυβερνούσαν, πλέον, τη μουσική: η αρμονία της ψυχής προέκυπτε μέσα από την αρμονία των αριθμών. Και η ψυχή ήταν μόνο ένα από τα ενδιαφέροντα του Πυθαγόρα. Οι μαθητές του, οι Πυθαγόρειοι, ερμήνευαν -μέσα από τα μαθηματικά και ειδικά τους αριθμούς- την κρυφή τάξη του Σύμπαντος, και απέδιδαν στη μυστικιστική πυθαγόρεια οκτάβα την ενότητα όλων των δυνάμεων και των δραστηριοτήτων του φυσικού κόσμου (μια πρώιμη Θεωρία των Πάντων). Η «μουσική των σφαιρών» ήταν η μαθηματική ερμηνεία για τους ήχους που παράγονταν από την περιστροφή των πλανητών στο ουράνιο στερέωμα - όλα τα φαινόμενα αποδίδονταν σε συνδυασμούς παλλόμενων μικροσκοπικών χορδών, οι ταλαντώσεις των οποίων παρήγαν σωματίδια που αντιστοιχούσαν σε νότες (μια πρώιμη Θεωρία Χορδών).

Δέκα πιθανοί λόγοι για τη μελαγχολία της σκέψης

'Αναπνέω, άρα σκέφτομαι''

''Η κυριαρχία της σκέψης, της απόκοσμης ταχύτητας της σκέψης εξυψώνει τον άνθρωπο πάνω από κάθε άλλο ζωντανό πλάσμα. Κι όμως, τον αφήνει ξένο για τον ίδιο τον εαυτό του και για τα μεγέθη του κόσμου'' George Steiner

Ο George Steiner γεννήθηκε το 1929 στο Παρίσι. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, στο Χάρβαρντ και στην Οξφόρδη με υποτροφία Rhodes. Δίδαξε Συγκριτική Λογοτεχνία σε Πανεπιστήμια των Ηνωμένων Πολιτειών, της Αγγλίας και της Ελβετίας. Είναι κριτικός και συγγραφέας πολλών έργων θεωρίας και κριτικής. Το 2004 αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ της Φιλοσοφικής σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Το βιβλίο αυτό είναι γραμμένο στα αγγλικά και αφιερωμένο από τον Στάινερ στο Γάλλο μεταφραστή του Pierre -Emmanuel Dauzat.

Στην αρχή του βιβλίου παρατίθεται ένα απόσπασμα του Γερμανού ρομαντικού στοχαστή Σέλλινγκ από το βιβλίο ''Περί της ουσίας της ανθρώπινης ελευθερίας'' (1809), το οποίο υπήρξε η αφορμή για να γράψει ο Στάινερ το στοχαστικό αυτό δεκάλογό του. Σύμφωνα με τον Σέλλινγκ, η θλίψη είναι αχώριστος συνοδός της σκέψης. Ο Στάινερ δέχεται τη διαπίστωση αυτή και θέλει να την εξακριβώσει. Υπάρχει η απόδειξη του θεωρήματος και λείπει ο συλλογισμός.

Ο πρώτος πιθανός λόγος για τη μελαγχολία της σκέψης είναι ότι η σκέψη είναι απεριόριστη και συνεπώς είναι θλιβερό το ότι μπορούμε να σκεφτούμε τα πάντα για τα πάντα. Ως δεύτερος πιθανός λόγος προβάλλεται από το συγγραφέα το ότι η σκέψη είναι ανεξέλεγκτη και διηνεκής. Βαρυθυμία, επίσης, προκαλεί, ως τρίτος λόγος, το γεγονός ότι η αληθινή πρωτοτυπία της σκέψης είναι υπερβολικά σπάνια. Ο Στάινερ προβάλλει ως τέταρτο πιθανό λόγο το γεγονός ότι η γλώσσα μονίμως προσπαθεί να επιβάλει την κυριαρχία της στη σκέψη. Επιπλέον, είμαστε ανίκανοι, σύμφωνα με το συγγραφέα, να αποθηκεύσουμε τη δυνητικά καρποφόρα τάση του ρεύματος που παράγεται από τη διαρκή λειτουργία της σκέψης. Ο έκτος πιθανός λόγος για τη μελαγχολία της σκέψης είναι η απόσταση που υπάρχει ανάμεσα στη σκέψη και την υλοποίηση. Η πιο εμπνευσμένη σκέψη, ως έβδομος λόγος, στέκεται ανίκανη απέναντι στο θάνατο, μια ανικανότητα που δημιούργησε τα μεταφυσικά και τα θρησκευτικά μας σενάρια. Ως όγδοος λόγος, είναι ότι η σκέψη μπορεί να μας κάνει ξένους μεταξύ μας, να μας απομακρύνει. Η έλλειψη προσαρμογής της μεγάλης σκέψης και της δημιουργικότητας στα ιδανικά της κοινωνικής δικαιοσύνης είναι μια ένατη πηγή μελαγχολίας. Τέλος, ο δεκάλογος της βαρυθυμίας ολοκληρώνεται όταν, ενώ η σκέψη εξυψώνει τον άνθρωπο πάνω από κάθε άλλο ζωντανό πλάσμα, τον αφήνει όμως ξένο για τον ίδιο τον εαυτό του και για τα μεγέθη του κόσμου.

Ο George Steiner συνθέτει ένα στοχαστικό δοκίμιο γύρω από τη σύνδεση της θλίψης με τη σκέψη. Οι αιτίες της βαρυθυμίας που απαριθμεί κατοχυρώνουν την εικόνα του σκεπτόμενου ανθρώπου ως μελαγχολικού. Ο λόγος του είναι πειστικός και ευθύβολος. Σύμφωνα με τον Στάινερ, ελάχιστοι είναι αυτοί που σκέφτονται σωστά, τους οποίους αποκαλεί εγκεφαλικά εγγράμματους. Στην αρχή του βιβλίου το σημείωμα του μεταφραστή που επιγράφεται ως '' Το Καβαφικό divertimento'' αποτελεί έναν κατατοπιστικό οδηγό για την ανάγνωση του βιβλίου. Στην ελληνική γλώσσα μεταφέρθηκε άρτια από τον Σεραφείμ Βελέντζα, που θεωρείται ο δοκιμότερος στο στοχαστικό και βιογραφικό λόγο, σύμφωνα με τον Δ. Ν. Μαρωνίτη. Ας προσπαθούμε λοιπόν, όσο το δυνατόν περισσότερο, να χρησιμοποιούμε την ενέργεια της σκέψης μας σωστά, χωρίς να τη σπαταλάμε ανούσια.